Onderzoeksthema Governance

Zonder wrijving geen glans

Voor het eerst kreeg governance een prominente, eigen plek in een omvangrijk klimaatonderzoeksprogramma. Met resultaat, vindt consortiumleider Katrien Termeer: “We laten de bestuurlijke kant van klimaatadaptatie zien.”

In de eerste jaren van Kennis voor Klimaat moest Termeer veel uitleggen over het werk van haar consortium Governance of Adaptation. Vroeger werd governance vooral geassocieerd met datgene wat de overheid doet, maar die tijd is voorbij. Bij het oplossen van maatschappelijke vraagstukken zijn tegenwoordig veel meer partijen betrokken, zoals het bedrijfsleven, burgergroepen of maatschappelijke organisaties en dat vereist een goede onderlinge uitwisseling. Maar governance is veel meer dan dat, zegt de consortiumleider en ze somt op: “Het gaat ook over het verbinden van beleid en  onderzoek, het ontwikkelen van slimme instrumenten en het ontwerpen van financieringsconstructies. Maar ook het verdelen van verantwoordelijkheden tussen publieke en private partijen valt onder governance, net als normatieve principes als solidariteit, vormen van leiderschap en het op de politieke agenda houden van het klimaatvraagstuk. Op internationaal niveau gaat governance over samenwerking met onze buurlanden en inpassing in Europese regelgeving.”

Een hardnekkig misverstand in de klimaatwereld is dat eerst de oplossing moet zijn ontwikkeld en dat daarna de governance-onderzoekers  iets mogen zeggen over de beste manier van uitvoeren. “Maar dat is te laat”, vindt Termeer. “Als je vanaf het begin meerdere partijen bij een proces betrekt, kom je waarschijnlijk tot andere oplossingen die makkelijker te realiseren zijn.”

Strijd om het IJsselmeer
Een mooi voorbeeld hiervan is het IJsselmeer, waarvan het peil volgens het in 2008 uitgebrachte advies van de Deltacommissie met anderhalve meter zou moeten stijgen. Dat leidde tot veel  commotie bij een groot aantal belanghebbenden zoals bewoners, waterschappen, gemeenten en provincies. “Vanaf het begin is geprobeerd om met alle partijen de mogelijkheden te verkennen”, zegt Termeer. “Het positieve van dit proces was dat dit tot een flink aantal technische mogelijkheden leidde. Vervolgens moest er toch ook besloten worden en daarvoor moet je de verschillen soms stevig laten zien, en strijd voeren. Soms zijn conflicten nodig in beleidsprocessen, of moeten partijen bewust worden buitengesloten om een resultaat te bereiken. “Governance is niet: ‘iedereen bij elkaar brengen en dan komen we er wel uit’. Dat is een naïeve gedachte.” Ze haalt de titel van  een proefschrift aan dat collega Arienne van Staveren schreef: “Zonder wrijving is er geen glans.”

Lees verder in het maatschappelijke boek deel 7 - Governance Klimaat en bestuur (pdf)