Adaptieve ontwikkelingsstrategieën in buitendijks gebied in de regio Rotterdam (HSRR3.1)

De regio Rotterdam wordt beschermd door een netwerk van hoofdwaterkeringen, die niet alleen het stedelijk gebied beschermen, maar ook de laaggelegen polders van de Randstad. De regio heeft een uitgebreid buitendijks gebied dat buiten de bescherming van de primaire waterkeringen ligt. Dit buitendijkse gebied is kwetsbaar voor overstromingen (Veerbeek,et al 2010, Veelen, et al 2010). Een groot deel van dit gebied is in de loop der tijd opgehoogd tot ca. 3 – 3,5 meter boven NAP. Slechts enkele, overwegend historische havengebieden, hebben te maken met een hoger risico op schade door overstromen (Veerbeek et al, 2010). In de komende periode zal het overstromingsrisico toenemen door het gecombineerde effect van stijgende waterniveaus door klimaatverandering en het doorgaande proces van verstedelijking van de voormalige haven- en industriële gebieden. De vraag is hoe deze bestaande en nog te ontwikkelen gebieden kunnen worden beschermd. Het doel van dit onderzoek was meer kennis te ontwikkelen over adaptieve strategieën en maatregelen voor bestaande en nieuw te ontwikkelen woon- en werkgebieden in het buitendijkse gebied van de regio Rijnmond-Drechtsteden.

Er zijn ruwweg twee strategieën waarmee op het toegenomen risico kan worden gereageerd: een regionaal-preventieve strategie en een lokaal-adaptieve strategie. De regionaal-preventieve strategie richt zich op het verminderen van de kans op rivier- en kustoverstromingen door passieve en robuuste oplossingen zoals waterkeringen en grootschalige ingrepen in de delta (Zevenbergen, et. al., 2008). De lokaal-adaptieve strategie richt zich op adaptatie op lokaal schaalniveau door het integreren van waterveiligheid met stedelijke functies, waarbij gebruik wordt gemaakt van de dynamiek van stedelijke ontwikkelprocessen. Deze benadering richt zich op het verminderen van de gevolgen van een overstroming door het inzetten van water robuuste architectuur en lokale adaptieve maatregelen in de overstromingsgevoelige gebieden.

Om deze lokale adaptatie in te kunnen zetten is het nodig om nieuwe planningsmethoden te ontwikkelen die beter in staat zijn om om te gaan met lange lange termijn onzekerheid. Een planningsconcept dat past bij deze benadering staat bekend als een managed-adaptive strategy (Gersonius, 2012). Met deze methode is het mogelijk om met stapsgewijze aanpassingen toekomstige, maar onzekere opgaven het hoofd te bieden door mogelijkheden open te houden en het herkennen van doodlopende richtingen in een vroeg stadium. Met behulp van deze methode is het mogelijk om verschillende strategieën of adaptatiepaden te ontwikkelen, die alle leiden naar hetzelfde einddoel.

De managed-adaptive strategy start met het afwegen van alternatieve oplossingen. Een bruikbare methode om alternatieve oplossingen af te wegen of te vergelijken is de Adaptatie Knikpunten Methode (Adaptation Tipping Points). Een Adaptatie knikpunt wordt gedefinieerd als het moment of de gebeurtenis waarbij klimaatverandering een dusdanige situatie bereikt, dat eerder vastgestelde beleidsdoelen niet meer haalbaar blijken te zijn en het nodig is om van strategie te veranderen (te Linde, 2011). In lijn met deze methode staat de methode van Adaptatiepaden (Adaptation Pathways). Adaptatiepaden beschrijven een reeks van watermanagement maatregelen, waardoor beleidsmakers inzicht krijgen in de robuustheid of flexibiliteit van strategieën om veranderende condities, zoals klimaatverandering, het hoofd te bieden. Beide methoden zijn toegepast in dit onderzoek.

De belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat de kwetsbaarheid van de Rotterdamse buitendijkse gebieden, als we kijken naar schades, slachtoffers en de uitval van vitale infrastructuren, momenteel beperkt is. Er is echter nog maar weinig bekend van de direct en indirecte impacts van mogelijk sneeuwbal effecten bij de uitval van bijvoorbeeld elektrische netwerken. Hoewel er dus op de korte termijn geen urgente reden is om te handelen, is de langetermijn kwetsbaarheid van het gebied door zeespiegelstijging een reden tot zorg. Het is daarom noodzakelijk om een adaptatie-strategie te ontwikkelen om risico, hoge kosten en ongewenste ruimtelijke situaties te voorkomen, op de lange termijn.

Download het eindrapport en bekijk de andere HSRR3.1 publicaties.