Zoutwatervrees: zekerheden en onzekerheden rond het zout maken van het Volkerak-Zoommeer (HSZD01)

Het doel van het project HSZD01 ('Negotiating uncertainties': defining climate proofing and assessing associated uncertainties in the Southwest Delta Region of the Netherlands) was het in kaart brengen van de zekerheden en onzekerheden in kennis over zoetwaterbeschikbaarheid in de Zuidwestelijke Delta. Dit is gedaan aan de hand van de casestudie MER 'Waterkwaliteit Krammer Volkerak-Zoommeer' (periode 2000-2010), mede in de context tot de wens voor herstel Estuariene Dynamiek en Klimaatadaptatie (Deltaprogramma).

De onderzoeksvragen waren:

    1. Hoe zijn goed onderbouwde uitspraken te doen over de status van kennis op het gebied van verzilting en regionale zoetwatervoorziening?
    2. Hoe gaan verschillende stakeholders in een complex besluitvormingsproces om met hiaten in hun kennis?
    3. Hoe kun je verschillende (on)zekerheden over verzilting en zoetwatervoorziening op een semi-kwantitatieve wijze visualiseren?
    4. Hebben wij een onderhandelingsproces over onzekerheden waargenomen?

Studie
De studie bestond uit een deskstudie, 19 interviews en deelname aan het Deltaprogramma Zuidwestelijke Delta. Er zijn 3 visualisatiemethoden toegepast om de mate van (on)zekerheid over zoet en zout te duiden (correlatiediagrammen, tag clouds en expertoordeel tabellen). Door het gebruik van verschillende methoden was het mogelijk om kwantitatieve en kwalitatieve data uit de interviews gecombineerd te analyseren.

Klik op plaatje voor een grotere weergave van dit gebied

De interviews bevestigen de algemene notie over het draagvlak rond 2007 (negotiated knowledge) voor een zout Volkerak-Zoommeer en benoemde kanttekeningen hierbij uit eerdere studies. Na 2009 zijn er nieuwe onzekerheden benoemd: (a) de blauwalgenoverlast als jaarlijks terugkerend fenomeen (toegenomen structurele onzekerheid), en (b) Hoe een toekomstig zout Volkerak-Zoommeer zich ecologisch gaat ontwikkelen (niet gebruikte kennis).  

Landbouweconomische effecten van verzilting worden vaak weersproken (contested knowledge). De gedeelde kennisbasis over het begrip 'zoet' is groter dan voor 'zout' en 'brak' onder de respondenten. Directe aanwijzing voor onderhandelen met onzekerheden zijn niet gevonden. Actoren benoemen wel strategieën om met onzekerheden om te gaan:

  • (a) uitgaan van zekerheden en vertrouwen op onderzoekers
  • (b) het creëren van deadlines in de besluitvorming om acceptatie van resterende onzekerheden te forceren
  • (c) verborgen onzekerheden 'demaskeren' of 'agenderen'
  • (d) Onzekerheden accepteren in besluitvorming
  • (e) Gestructureerd posterioriteren van onzekerheden
  • (f) Het uitvergroten van de laatste onzekerheid die er nog over is voordat een besluit kan worden genomen (kennis match point).  

Aanbeveling
Onze aanbeveling is om binnen een bepaald proces of netwerk afspraken te maken over categorieën van onzekerheid. Daarna kan voor een aanpak op maat gekozen worden voor het identificeren van kennisvragen, het uitzetten van onderzoek of het proces van delen van kennis, zoals de start van een proces van joint-fact-finding of het arrangeren van een 'free zone arrangement' wanneer er sprake is van weersproken kennis.

Klik op plaatje voor het eindrapport

De visies over verzilting en zoetwatervoorziening zijn voor deze casestudie in beeld gebracht vanuit het regionale perspectief. Het is aan te bevelen om dit regionale perspectief te delen met betrokkenen van de Rijksoverheid in dit dossier.
Tot slot is het interessant om overige 'zoet-zout'-cases binnen het Deltaprogramma of in het buitenland (bijv. Vlaanderen) te vergelijken met deze studie.

publicaties | achtergrondrapport | eindrapport